2011 was Europees Lisztjaar ter gelegenheid van het
200ste geboortejaar van Franz Liszt.

Er bestaat een historisch verband tussen Franz Liszt en Zaltbommel, doordat hij tijdens zijn concertreis van Keulen naar Londen, aangetrokken door het carillon, op 19 november 1842 een bezoek bracht aan Zaltbommel..... lees verder......

In 2011 vonden er wereldwijd en ook in Zaltbommel Liszt evenementen plaats. Deze werden georganiseerd door de Engelenbak Zaltbommel.

Stichting De Engelenbak Zaltbommel

Franz Liszt (1811-1886), Hongaars pianist en componist.

Liszt was een fascinerende persoonlijkheid en een buitengewoon veelzijdig musicus. Hij werd alom beschouwd als de grootste pianist van zijn tijd, die
heel muzikaal Europa aan zijn voeten vond.

Als componist in de 19e en eerste helft 20e eeuw miskend, verbergt zijn ontzagwekkende oeuvre van ca 1500 werken ook nu nog vele geheimen. In later jaren was Liszt als dirigent werkzaam en wist hij daarnaast nog tijd te vinden een hele generatie pianisten muzikaal op te voeden, die tot diep in de 20e eeuw concerteerden en doceerden en aldus invloed hadden op menige na-oorlogse klaviervirtuoos.

Liszt composities kennen een groot stilistisch verloop. Zijn jeugdwerken staan nog in het teken van de Briljante Weense en Parijse School (Czerny, Kalkbrenner), de werken uit de Weimarer jaren steken die van Wagner naar de kroon in hun harmonische vernieuwingen, terwijl zijn late composities reeds de kiem van het impressionisme, ja van de dodecafonie van Schonberg in zich dragen. Nu eens van een uitgelaten virtuositeit, dan weer van een grote verstilling, weerspiegelt Liszts oeuvre zijn karakter, waarin zich uitersten wisten te verbinden tot een harmonie van hogere orde: de man die bekend stond om zijn escapades wisselde later zijn rokkostuum voor het priestergewaad en woonde jaren lang in een klooster...(bron: www.lisztkring.nl)

Liszt en Zaltbommel (bron: www.muziekkringbommelerwaard.nl)

Franz Liszt heeft tijdens zijn concertreis van Keulen naar Londen, aangetrokken door het carillon, op 19 november 1842 een bezoek gebracht aan Zaltbommel.

Het verhaal gaat dat ....... op een dag in 1842 een onbekende pianist in Nijmegen een boot huurt om daarmee over de Waal naar Rotterdam te varen, waar hij een concert zal geven. Hij zal wel goed en beroemd zijn, want hij neemt zelfs zijn eigen vleugel mee. Rond het middaguur vaart de boot langs Zaltbommel en de vreemdeling hoort dan, dat er op de beiaard gespeeld wordt. Hij wordt getroffen door de mooie klanken en besluit om aan te meren en de beiaardier op te zoeken.
Eenmaal bij de Gasthuistoren aangekomen, waarin het carillon zich bevindt, vindt hij een deurtje dat toegang geeft tot de smalle trap naar boven. Hij klimt omhoog en ziet dan de stadsbeiaardier en tevens organist op het imposante orgel in de even indrukwekkende Sint-Maartenskerk, Carolus Antonius Leenhoff (1807-1878), in gedachten verzonken, terwijl hij de vrolijke klanken over het stadje uitstrooit. De vreemdeling gaat rustig in een hoekje zitten luisteren. Als Leenhoff klaar is, merkt hij zijn gast pas op die lovend is over het spel van de beiaardier. Gastvrij als Leenhoff is, nodigt hij de vreemdeling uit voor een eenvoudige lunch bij hem thuis, een paar straten verderop. Geanimeerd pratend komen ze bij hem thuis aan, waar de vreemdeling wordt voorgesteld aan mevrouw Leenhoff en hun ongeveer dertienjarige dochter Suzanne. Zij blijkt een goede pianiste te zijn en wordt gevraagd om iets voor de onverwachte gast te spelen.
Liszt (nog steeds heeft hij zich niet voorgesteld) is kennelijk onder de indruk van het spel van Suzanne. Het ene na het andere stuk moet zij hem voorspelen. Dan ziet Liszt een van zijn eigen composities tussen de pianoboeken liggen. "Speel nu dit stuk eens?" vraagt hij. "Nou, mijnheer, dat is nog wel wat moeilijk, maar ik zal het proberen," antwoordt Suzanne. Liszt op zijn beurt vraagt of hij het dan eens mag proberen en al snel vult het huis zich met de meest geweldige pianomuziek die de familie Leenhoff ooit heeft gehoord.
Dan maakt Liszt zich bekend... Hij belooft dat hij, als hij terug is in Parijs, een goed woordje voor Suzanne zal doen, zodat zij daar kan gaan studeren.

Wat is er waar?
Tot zover de legende. Of dit verhaal waar is, weet niemand. Dit verhaal is opgetekend door dr. Anton van Anrooy (1895-1946), de vader van de componist Peter van Anrooy, in zijn boekje Impromptu. Hans Keser, Bommelkenner bij uitstek, heeft onderzocht of het waar zou kunnen zijn.
Liszt maakte inderdaad in november 1842 een concertreis langs de Rijn die hij beeindigt in Den Haag. Tijdens deze reis is hij van Nijmegen naar Rotterdam gevaren en moet dus langs Zaltbommel gekomen zijn.
In Impromptu wordt gesproken over een dinsdag. Dit is zeer waarschijnlijk onjuist, omdat in een brief gesproken wordt over 19 november 1842, wat op een zaterdag was. Leenhoff bespeelde aan het einde van de ochtend tijdens de wekelijkse zaterdagmarkt de Hemony-beiaard uit 1654. Dit gebeurt nog steeds tot op de dag van vandaag.
De weersomstandigheden op die dag waren van dien aard, dat Liszt vanaf de Waal het carillon gehoord kan hebben: het was zacht weer en er stond een zuidenwindje, vanaf de stad naar de Waal dus, zodat het klokkenspel op de rivier goed hoorbaar is.
Liszt stond bekend om zijn impulsieve karakter.
Suzanne Leenhoff heeft in Parijs piano gestudeerd en had verscheidene leerlingen waaronder enkele kinderen van de familie Manet. Een oudere zoon, Edouard, was een talentvol schilder. Suzanne en Edouard kregen een relatie en zijn dertien jaar later op het stadhuis van Zaltbommel en in de Sint-Maartenskerk in het huwelijk getreden. Mogelijk zal Leenhoff, als organist van de Sint-Maartenskerk, de dienst op het orgel begeleid hebben. De trouwakte is nog bewaard gebleven. In het Musee d'Orsay in Parijs hangt een schilderij uit 1868 van Edouard Manet getiteld: Suzanne Manet a son piano.

Kortom: het verhaal zou waar kunnen zijn...

tekst: Arno van Wijk, bronnen:
Dr. A. van Anrooy - Impromptu. Zaltbommel 1982 (zevende druk)
Thijs de Torenwachter (Hans Keser) - Was Liszt echt in Bommel. 1979
Thera Coppens - Franz Liszt, Suzanne Leenhoff en Edouard Manet in Zaltbommel. 1997
Arthur Gieles - Franz Liszt in Zaltbommel 2003

De Bommelerwaard: "Het mooiste eiland tussen de rivieren"